
De telescoop
De historische telescoop
Het instrument in de koepel van de Oude Sterrenwacht van de RUG was oorspronkelijk het bezit van de Gentse industrieel en fotografie-pionier
Désiré Van Monckhoven. Het is een 228 mm (9-inch) f/11 refractor op een equatoriale montering. Het instrument is dus een lenzenkijker - de andere telescooptypes zijn spiegelkijkers - waarvan het objectief een diameter heeft van 228 mm en een brandpuntsafstand die 11 maal zo lang is (ongeveer 2,5 m).
Het objectief van de telescoop is gemonteerd in een messing kijkerbuis van ca. 2,5 m lang en 25 cm doorsnee. Op het einde van deze buis bevindt zich een focusseerinrichting uit hetzelfde materiaal, die toelaat om het oculair in de kijker heen- en weer te bewegen en zo het beeld scherp te stellen. Op de kijkerbuis is er nog een kleine 6-cm telescoop bevestigd - de zoeker - om de telescoop gemakkelijk op het gewenste object te kunnen richten. De kijkerbuis is gemonteerd op een equatoriale montering : een assensysteem dat toelaat om met slechts een enkele beweging de dagelijkse beweging van sterren en planeten rond de hemelpool te volgen. Dit laatste gebeurt met een volginrichting die in gang gehouden wordt door een gewicht en waarvan de snelheid geregeld wordt met een Watt-regulator. Om de stabiliteit van de kijker op de montering te verzekeren is deze laatste uit massief gietijzer vervaardigd en opgesteld op een granieten blok van een paar ton die in het gebouw verankerd is.
Naar de huidige normen is de telescoop geen groot instrument; de Koninklijke Sterrenwacht te Ukkel bezit een refractor van 40 cm, terwijl de grootste lenzenkijker ter wereld een objectief van ongeveer 1 meter diameter heeft. Ter vergelijking : de (voorlopig) grootste spiegelkijker heeft een (samengestelde) spiegel van 10 m, terwijl er plannen gemaakt worden voor nog grotere spiegelkijkers !
Op de houder van het objectief bevindt zich de inscriptie 'Steinheil in Muenchen No 9779', terwijl op de gietijzeren zuil die de montering bevat, de vermelding 'T. Cooke & Sons, York, England' voorkomt. De telescoop is dus samengesteld uit onderdelen van twee verschillende firma's. De firma C.A. Steinheil & Sohne was, samen met de firma Merz, een van de toonaangevende optische firma's op het Europese vasteland in de tweede helft van de vorige eeuw. De firma T. Cooke & Sons was dan weer een van de twee beroemde Britse bedrijven voor de constructie van wetenschappelijke apparatuur. Beide firma's stonden in de tweede helft van de vorige eeuw aan de spits van de ontwikkeling van astronomische apparatuur. De telescoop in de Oude Sterrenwacht van de RUG is dus zeker een instrument met standing!
Dit is de hemel vanavond, bij zonsondergang. De gekleurde stippen geven aan welke planeten zichtbaar zijn als avondster. Zie onderste grafiek voor de legende van de kleuren.
Dit is de hemel vannacht om middernacht. Zie onderste grafiek voor de legende van de kleuren van de planeten.
Dit is de hemel morgenochtend, bij zonsopkomst. De gekleurde stippen geven aan welke planeten zichtbaar zijn als ochtendster. Zie onderste grafiek voor de legende van de kleuren.
Dit schema geeft aan wanneer een bepaald hemellichaam vannacht zichtbaar is. De horizontale as stelt de 24 uren in een etmaal voor, met centraal middernacht (24h).
De zwarte vertikale strook geeft de nacht aan, de blauwe balken tonen wanneer de zon op is.
De grijze horizontale balkjes tonen voor elk hemellichaam wanneer die boven de horizon staat en dus in principe te zien is.