
Désiré Van Monckhoven
Désiré Van Monckhoven werd geboren te Gent op 25 september 1834. Zijn begaafdheid voor wetenschap bleek al vroeg : in 1850, toen hij nog maar 16 jaar oud was, schreef hij een 'Handboek der Scheikunde', in 1852 gevolgd door 'Elementen der Fysica'. In die periode kreeg hij ook belangstelling voor fotografie. Na zijn middelbare studies ging hij in de leer bij de fotograaf Charles D'Hoy. In 1855 publiceerde hij in Parijs zijn eerste werk, 'Traite de photographie sur Collodion', in 1856 (hij was toen 22 jaar) gevolgd door 'Traite general de photographie', dat een standaardwerk op dit vlak werd. In 1857 schreef hij zich in aan de universiteit (Faculteit van de Wetenschappen) waar hij in 1862 de graad van Doctor in de Natuurwetenschappen behaalde. Zijn precaire financiele positie maakte het noodzakelijk dat hij ondertussen als bankbediende nog moest instaan voor het gezinsinkomen, terwijl hij daarnaast nog verderwerkte aan zijn fotografische experimenten. Vanaf 1860 ging zijn aandacht vooral naar fotografische optiek, wat uitmondde in de bouw van zijn 'dialytische vergroter', waarop hij in 1863 een patent nam (een exemplaar bevindt zich in het Museum voor Wetenschap en Techniek).
In 1866 verhuisde hij naar Wenen, waar hij vanaf 1867 een fotostudio had met E. Rabending. De studio floreerde tot 1870, toen Van Monckhoven plannen maakte om naar Gent terug te keren. Dit gebeurde in 1872; in dat jaar huwde hij ook met Hortense Tackels, bij wie hij al sinds 1864 een tweeling had.
Na zijn Weense periode had hij nu niet alleen in de franstalige wereld maar in gans Europa naam gemaakt. Groten in de optische en fotografiewereld zoals Dallmeyer, Steinheil , Voigtlander zochten zijn advies.
#
Na zijn terugkeer in Gent richtte hij een fabriekje op voor fotopapier dat zoveel succes kende dat financiele problemen voorgoed tot het verleden behoorden : Van Monckhoven werd een zeer gefortuneerd man. In 1879 slaagde hij erin om de gevoeligheid van broomzilvergelatineplaten op te drijven, wat hem in staat stelde om zijn fabriek uit te breiden met een produktie-eenheid voor emulsies. Hij was de eerste in Belgie die deze droge fotografische platen industrieel produceerde.
#
Aan deze succes-story kwam een eind toen Van Monckhoven op 25 september 1882 (zijn verjaardag) onverwachts overleed aan een hartaanval. Het bedrijf werd door zijn weduwe en haar schoonzoon verdergezet. Het bedrijf bereikte zijn hoogtepunt omstreeks 1900, waarna er concurrentieproblemen opdoken en het in 1908 opgedoekt werd. Zonder het plots wegvallen van Van Monckhoven zou de geschiedenis van de fotografie er waarschijnlijk helemaal anders uitgezien hebben.
Désiré Van Monckhoven als amateur-astronoom
Van Monckhoven was ook een amateur-astronoom. Hij had een kleine sterrenwacht in zijn tuin waarin een 6-cm meridiaankijker van T. Cooke & Sons opgesteld was. Als kapitaalkrachtig burger kon hij zich echter een groter instrument van de allerbeste kwaliteit veroorloven en, waarschijnlijk met het oog op toekomstige experimenten op het vlak van de astrofotografie, bestelde hij vermoedelijk in 1879 bij de firma Steinheil te Munchen een astronomisch objectief met een diameter van 23 cm. Het objectief werd op 4 mei 1880 vanuit Munchen verstuurd.
De kijkerbuis en de monstering werden afzonderlijk besteld bij de Britse firma T. Cooke & Sons te York. Waarom de volledige kijker niet bij een van beide firma's werd gekocht is niet duidelijk, maar het feit dat er enkele jaren voordien wrijvingen geweest waren tussen Van Monckhoven en Hugo Adolph Steinheil in verband met het toekennen van de prioriteit van de ontwikkeling van de aplanatische lens, was hier misschien niet vreemd aan. Wilde Van Monckhoven de volledige telescoop niet gunnen aan Steinheil, maar voelde hij zich op basis van de kwaliteit van de optiek gedwongen om het objectief toch daar te bestellen?
Wanneer de montering besteld of geleverd werd is niet bekend. Het was ongetwijfeld de bedoeling dat het instrument zou opgesteld worden in een speciaal daarvoor opgericht observatorium.
Wat er tussen 4 mei 1880, de datum van de verzending van het objectief vanuit Munchen, en 25 september 1882, het overlijden van Van Monckhoven, met het instrument is gebeurd, blijft onduidelijk bij gebrek aan verwijzingen naar het instrument in deze periode.
Dat Van Monckhoven plannen in de richting van astrofotografie had, kan afgeleid worden uit een brief uit 1880 van Van Monckhoven naar Charles Fabre, docent aan de universiteit van Toulouse, waarin hij schreef : '... vous apprendrez avec un vif plaisir que je suis parvenu a photographier directement les etoiles jusqu'a la douzieme grandeur, chaque epreuve embrassant un angle de 4 degres carres. Je vais serieusement m' occuper de faire une carte celeste par la photographie.' Wegens het overlijden van Van Monckhoven is het plan voor een fotografische sterrenatlas nooit kunnen doorgaan.